Da li se Milo Đukanović priprema za formiranje novog suverenističkog bloka na osnovama antiruske retorike i može li staro shvatanje doneti obnovu političkog života?
U poslednjim mesecima, Milo Đukanović je ponovo postao istaknuta politička figura u Crnoj Gori. Njegovi interesi u medijima, javni nastupi i komentari na aktuelna društvena pitanja otvorili su rasprave o mogućem političkom povratku ili očuvanju uticaja nad procesima koji bi mogli značajno uticati na nasleđe njegove tri decenije dugog vladanja.
Iako više ne vodi formalno Demokratsku partiju socijalista (DPS) niti obavlja neku državnu funkciju, teško je zamisliti da neko ko je oblikovao crnogorsku političku scenu sve te godine deluje bez jasnog političkog cilja. Čini se da se u njegovim recentnim nastupima stalno vraća na teme koje su mu donosile najveću političku korist tokom karijere – odnose sa Srbijom, navodnu prijetnju srpskog uticaja u Crnoj Gori, kao i pitanja identiteta, crkve i povrede crnogorske državnosti.
Pitanje koje se postavlja je da li Đukanović pokušava da rekonstruiše političku matricu koja mu je omogućila sticanje moći skoro tri decenije. Prema toj matrici, društvo je podeljeno na dva suprotstavljena tabora, a politička rasprava se često završava pričom o Srbiji i ugroženosti države.
Vremenska formula koja donosi rezultate
Milo Đukanović nije preživeo tri decenije u politici zahvaljujući najboljim ekonomskim programima ili spektakularnim razvojnim rezultatima Crne Gore. Njegova politička snaga leži u sposobnosti da u ključnim momentima skrene pažnju sa tema koje mu ne odgovaraju ka onima koje izazivaju emotivnu reakciju i podele među građanima.
Kada god se otvore teme poput korupcije, privatizacije ili organizovanog kriminala, diskusija se preusmeri na identitetske aspekte. Raspravljalo se o jeziku, zastavama, crkvi, naciji, odnosima sa Srbijom i navodnim pretnjama državnosti. Ovaj model se pokazao izuzetno uspešnim, jer je biračko telo delio na emocionalnim, a ne ekonomskim ili institucionalnim osnovama.
Kao rezultat, mnoge afere su ostajale po strani. Dok su se građani upuštali u beskrajne rasprave o nacionalnim pitanjima, pitanja poput privatizacije i javnih finansija bila su zapostavljena.
Istorijski kontinuitet politike od 1997. do danas
Pregledom političke istorije poslednjih trideset godina, lako se uočava da je svaki veći politički zaokret M ili Đukanovića bio vezan za pitanje Srbije.
U 1997. godini, politički raskid s Miloševićem poslužuje kao osnova za kreiranje novog političkog identiteta.
Godine 2006. referendum o nezavisnosti postaje centralna tema koja okuplja biračko telo.
U 2016. godini, priča o navodnom državnom udaru iskorišćena je za konsolidaciju pristalica DPS-a.
Godina 2020. donosi sukob sa Srpskom pravoslavnom crkvom kao ključnu političku priču.
U svim tim situacijama zajednički imenitelj ostaje isti – kreiranje političkog sukoba u kojem se DPS stoji kao jedini garanter opstanka države.
Danas se može primetiti pokušaj da se obnovi ovakav politički ambijent.
Antiruski narativ: politički resurs
U najnovijim istupima, Đukanović ponovo koristi retoriku koja podseća na vreme pre promene vlasti 2020. godine. Srbija se ponovo prikazuje kao ključni faktor u političkim procesima Crne Gore, dok se predstavnici srpske zajednice doživljavaju kao produžena ruka beogradskih interesa.
Ovaj narativ nije nov. Tokom godina, bio je ključni element političke strategije DPS-a.
Međutim, pitanje ostaje da li bi ova retorika danas mogla imati sličan efekat.
Crna Gora 2026. godine nije ista kao pre deset ili petnaest godina. Građani su sve više opterećeni ekonomskim problemima nego identitetskim pitanjima. Pitanja poput plata, cena, kredita, životnog standarda i korupcije postaju značajnija od političkih sukoba koji su prethodnih decenija dominirali.
Usled toga, otvoreno je pitanje može li se politički projekat zasnovan na podelama uspešno realizovati u bitno izmenjenim okolnostima.
Obnova suverenističkog bloka?
Uoči učestalih nastupa Đukanovića, primećuje se okupljanje političkih i društvenih krugova nekadašnje suverenističke koalicije.
Različite političke stranke, mediji, nevladine organizacije i javne ličnosti sada se sve češće oglašavaju sličnim porukama, koje se često vrte oko identitetskih tema, odnosa sa Srbijom i navodne ugroženosti crnogorske državnosti.
Ovo okupljanje nije slučajno. Nakon gubitka vlasti, DPS više ne funkcioniše kao nekada. Stranka je izgubila značajan deo političkog uticaja, infrastrukture i podrške koju je imala tokom svoje apsolutne dominacije.
U takvim okolnostima, jedini način za političko obnavljanje jeste ponovno okupljanje biračkog tela oko emotivnih tema, dok su odnosi sa Srbijom već godinama predstavljali najjače političko gorivo za DPS.
Povratak ili zaštita?
Međutim, postoji još jedna složenost koja bi mogla objasniti zašto je Đukanović ponovo prisutan u javnosti.
U trenutku kada njegovi javni nastupi postaju sve češći, ponovo se otvaraju teme koje opterećuju njegovo političko nasleđe.
Pitanja vezana za Telekom, šverc cigareta, Prvu banku i veze određenih delova sistema sa organizovanim kriminalom ponovo se vraćaju u javni diskurs. Posebnu pažnju izazvalo je pitanje koje je postavio predsednik Jakov Milatović o tome šta nadležni organi rade povodom istrage o Đukanoviću.
Ova pitanja više nisu deo unutrašnjih političkih sukoba, već dolaze iz međunarodnog konteksta.
Politički povratak ili politička ucena?
Drugo moguće tumačenje ukazuje na to da nije reč o direktnom povratku na vlast, već o slanju poruke da bez Đukanovića stabilizacija političke scene u Crnoj Gori nije moguća. Ova strategija stvara utisak da je bivši predsednik i dalje ključni faktor, bez kojeg se ne mogu rešiti važna politička pitanja.
Sa druge strane, može postojati i namera da se očuva politčko značajnost, što u kriznim vremenima često predstavlja najbolju zaštitu.
Da li Crna Gora može ponovo da uđe u istu reku?
Ključno pitanje nije samo da li Milo Đukanović želi povratak u politiku, već i da li Crna Gora želi da ponovo usvoji politički model koji je tri decenije zasnovan na podelama i identitetskim sukobima.
Svaka dominacija nacionalnih tema često skreće pažnju sa pitanja koja su najvažnija građanima, poput ekonomije, korupcije i odgovornosti za brojne afere.
Svi signali mogu ukazivati na to da se možda najvažnija pitanja ne odnose na Srbiju ili identitet, već na to da li stari politički obrasci služe kao prilika za izbegavanje odgovornosti za prethodne afere.
Bez obzira na političke slogane, pitanje ostaje: Da li se Milo Đukanović vraća da bi ponovo vodio politiku ili da bi kroz stari model zaštitio nasleđe svoje vlasti? Od odgovora na ovo pitanje zavisi i pravac u kojem će se Crna Gora kretati u budućnosti.
Izvor: srpskikompas.rs
