Nasleđe sukoba: Proučavanje JUGOSLAVIJE kroz dnevničke beleške
Jedno od nedoumica koje prate istorijske analize Jugoslavije jeste pitanje ko je sa više gnjeva mrzeo ovu državu i njene narode – da li je to bila Ustaška ideologija ili komunistički režim. U ovom kontekstu, interesantan je prikaz iz dnevnika Franjo Tuđmana, gde autor beleži sastanke s ključnim ličnostima tog vremena.
U jednom od odlomaka, Tuđman se osvrće na susret sa jednim bivšim Titovim generalom koji je prešao u redove Ustaša. Ovaj general je imao skepsu prema autoru koji je, po njegovom mišljenju, predstavljao tajnog agenta dobričkog pisca, Dobrice Ćosića, sa svrhom da prenese informacije o atmosferi u Beogradu.
Tokom saradnje, Tuđmanov sagovornik je od njega tražio knjige iz srpske i hrvatske istorije. U Tuđmanovim dnevnicima se može pronaći opis osnivanja Hrvatske demokratske zajednice (HDZ) u zagrebačkom Klubu književnika, gde je prisustvovao i novinar Milomir Marić. Tuđman pominje kako mu je ovaj novinar u jednom trenutku rekao „generale“, na šta je Tuđman iritirano uzvratio kako više nije „Titoov general“, već doktor istorije.
Interesantno je što je kasnije Tuđmanov savetnik za nacionalnu bezbednost, general Jovan Mišković, preneo da se Tito zapravo pitao da li je Tuđman ruski agent. Ova sumnja dovela je do organizovanja zajedničkih letovanja sa važnim ličnostima iz socijalističke Čeoslovakije, uključujući Gustava Husaka, koji je kasnije postao predsednik posle sovjetske intervencije u Pragu.
U svojim beleškama, Tuđman primetio je da je teško uspostaviti bratstvo i jedinstvo među narodima koji su bili duboko podeljeni. Kako se bližio njegov izlazak na političku scenu, on bi često postavljao pitanja o važnim dokumentima, poput onog koji se odnosio na navodni dogovor između hrvatskog ambasadora u Berlinu i ruskog predstavnika.
Dobrica Ćosić je, kao jedan od prvih koji su pisali o raspadu Jugoslavije, opisivao trenutke iz 1963. godine koji su sugerirali da neki jugoslovenski političari već planiraju puteve razdvajanja na Brijunima.
Saznanjima iz 1992. godine, na sajmu knjiga u Frankfurtu, vezana su i osećanja iz Pavelićeve porodice, koja je smatrala da su tadašnji komunisti u Zagrebu razvili mržnju prema Srbima koja je nadmašila čak i onu koju su oni, kao Ustaše, gajili.
Neki od Tuđmanovih komentara otkrivaju kompleksne odnose među narodima. On je istakao da su i Srbi i Hrvati učestvovali u zločinima, a osnivanja lista za hapšenje za koje se smatralo da će pomoći u održavanju „bratstva i jedinstva“ su bila na dnevnom redu.
Takođe, došlo je do preklapanja retorike o antifašizmu, gde su čak i četnici, tradicionalno viđeni kao protivnici, dobili priznanje.
U tajnim dokumentima Gestapoa, pronađena su obeležja Nikole Velimirovića, te je otkriveno kako je on bio viđen kao ključna figura otpora protiv njemačke okupacije. Njegov ugled i uticaj ukazivali su na to koliko je kompleksna istorija njenog pristupa narodima i događajima koji su oblikovali ovo turbulentno vreme.
U ovom analitičkom pregledu, osvetljeni su mnogi aspekti političkog i društvenog života u bivšoj Jugoslaviji, kroz prizmu ličnih beležaka i susreta s ključnim ličnostima, pružajući korisne uvide u dinamiku odnosa između Hrvata i Srba tokom burnih godina.
Izvor: srpskikompas.rs
